حاج حسین ملک دارایی‌های فناپذیر را به میراثی تمدنی تبدیل کرد

به گزارش قم پرس، آیین پنجاه‌وچهارمین سالگرد رحلت واقف بزرگ، حاج حسین آقا ملک، به همت موقوفات ملک در تالار شیخ طبرسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد و دکتر احد فرامرز قراملکی در این مراسم به تبیین ابعاد شخصیتی و راز ماندگاری این واقف برجسته پرداخت.

قراملکی با بیان اینکه درباره حاج حسین ملک دست‌کم سه موضوع اساسی قابل بررسی است، گفت: نخست باید ابعاد و لایه‌های کار بزرگ او تحلیل شود، دوم مسئولیت نسل‌های بعد در برابر این میراث مورد توجه قرار گیرد و سوم به این پرسش پاسخ دهیم که چگونه حاج حسین ملک به چهره‌ای ماندگار در فرهنگ وقف تبدیل شد.
وی افزود: افراد ثروتمند و برخوردار بسیاری در طول تاریخ زندگی کرده‌اند، اما همه آنان توفیق انجام چنین کار ماندگاری را نیافته‌اند؛ ازاین‌رو، برای معرفی حاج حسین ملک به‌عنوان یک الگو، باید تجربه درونی و نگاه او به ثروت، دارایی و مسئولیت اجتماعی را شناخت.
چرا ملک، ملک شد؟

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با انتقاد از تحلیل‌های ساده‌انگارانه درباره انگیزه‌های وقف ملک اظهار کرد: گاهی گفته می‌شود او برای جلوگیری از تصرف املاک خود از سوی حکومت پهلوی به وقف روی آورد، اما فروکاستن این اقدام بزرگ به چنین دلایلی، بی‌توجهی به عظمت شخصیت و اندیشه اوست.
وی ادامه داد: حاج حسین ملک تاجری زیرک، مدیری توانمند و شخصیتی اثرگذار بود و در حل برخی مخاصمات سیاسی و اجتماعی نیز نقش داشت؛ بنابراین، نمی‌توان اقدام ماندگار او را تنها با یک عامل بیرونی یا نگرانی اقتصادی توضیح داد.

هنر ملک شنیدن صدای دارایی هایش بود

قراملکی با اشاره به دو نگاه متفاوت به زبان گفت: در نگاه رایج، زبان ابزاری برای بیان درون انسان است، اما می‌توان زبان را از سوی چیزی که آشکار می‌شود نیز تعریف کرد. در این نگاه، هر پدیده‌ای می‌تواند زبان داشته باشد و برای کسی که محرم آن معناست، طبیعت، سکوت، اشیا و دارایی‌ها نیز سخن می‌گویند.

وی با اشاره به صندلی حاج حسین ملک در ارتفاعات باغ ملک افزود: آن صندلی رو به مشرق و در جهت حرم مطهر امام رضا(ع) قرار داشت. برای فهم تجربه ملک باید لحظه‌ای خود را در جای او تصور کنیم؛ جایی که ارتباط معنوی با امام رضا(ع)، نگاه او را از سطح مادی و عرفی فراتر می‌برد و چشم او را برای دیدن ظرفیت حقیقی دارایی‌هایش می‌گشود.

قراملکی تصریح کرد: در چنین نگاهی، زمین، باغ، کتاب، نسخه خطی و مجموعه هنری برای ملک فقط دارایی نبودند؛ هرکدام ظرفیتی برای خدمت، ماندگاری و تبدیل‌شدن به یک عنصر فرهنگی و تمدنی داشتند.

وی گفت: هنر ملک این بود که صدای دارایی‌هایش را شنید. بسیاری مانند او املاک، کتاب‌ها و مجموعه‌های ارزشمند داشتند، اما زبان آن‌ها را نشنیدند. ملک دریافت که دارایی‌هایش می‌توانند از فنا نجات پیدا کنند و در خدمت مردم، فرهنگ و امام رضا(ع) ماندگار شوند.

عارفی با دلدادگی رضوی

این استاد فلسفه اخلاق، حاج حسین ملک را عارفی بدون وابستگی به سلسله‌های رسمی عرفانی توصیف کرد و افزود: دلدادگی او به امام رضا(ع)، نگاهش را عارفانه کرده بود. او آموخت که دارایی، تنها برای تملک نیست و می‌تواند در یک تجارت ماندگار و معنوی به کار گرفته شود.

وی بیان کرد: ملک به اشیا جان بخشید؛ زیرا آن‌ها را از اموال فناپذیر به عناصری ماندگار در فرهنگ و تمدن تبدیل کرد. این اقدام را نمی‌توان تنها با زهد یا ترس از مصادره اموال توضیح داد، بلکه باید آن را نتیجه درک عمیق او از معنا، خدمت و ماندگاری دانست.
قراملکی اضافه کرد: دارایی‌های ملک به او می‌گفتند ما را از بی‌معنایی و پوچی نجات بده و به خادمان مردم، خدا و امام رضا(ع) تبدیل کن. او نیز با وقف اموال خود، به زندگی و دارایی‌هایش معنا بخشید.

وی با تأکید بر ضرورت معرفی حاج حسین ملک به نسل‌های جدید گفت: اگر بخواهیم راه او ادامه یابد، باید به مردم بیاموزیم که زبان امکانات و دارایی‌های خود را بشنوند و دریابند چگونه می‌توان زمان، ثروت و توانایی‌ها را معنادار و ماندگار کرد.

قراملکی در پایان پیشنهاد کرد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، سازمان‌های فرهنگی، رسانه‌ها و دانشگاه‌ها با همکاری یکدیگر، در سال‌های آینده رخدادی بزرگ برای معرفی شخصیت و میراث حاج حسین آقا ملک طراحی کنند تا او به‌عنوان یک اسوه عملی وقف و مسئولیت اجتماعی شناخته شود و افراد بیشتری مسیر او را ادامه دهند.