رقابتی در دل جنگل‌های شمال ایران در قالب بازی رومیزی

به گزارش قم پرس طبیعت ایران با وجود گونه‌های جانوری و گیاهی گسترده و متنوع و زیستگاه‌های مختلفی که دارد گنجینه‌ای است که شناخت آن می‌تواند نقش مهمی در افزایش آگاهی محیط ‌زیستی داشته باشد. آشنایی با جانوران، نیازهای غذایی، شیوه زندگی و ارتباط آن‌ها با محیط پیرامون، باعث اهمیت بیشتر و حفظ زیستگاه‌های جانوری می‌شود. با این حال، بسیاری از این گونه‌ها و ویژگی‌های زیست‌بوم‌های ایران کمتر شناخته شدند و فرصت چندانی برای آشنایی با آن‌ها نبوده. اما بازی‌های رومیزی می‌توانند ابزاری متفاوت برای شناخت چنین مفاهیمی باشند.

این بازی‌ها در عین سرگرمی و رقابت، بازیکنان را به مشارکت فعال در جریان بازی وا می‌دارد و فرصتی را فراهم می‌کنند تا با موضوعات و مفاهیم تازه آشنایی پیدا کنند. بازی رومیزی «هیرکان» که توسط نشر هوپا بازطراحی و منتشر شده، نمونه‌ای از این رویکرد است. این بازی با الهام از بازی خارجی «اکوسیستم» است که جنگل‌های هیرکانی شمال ایران را به تصویر می‌کشد و بازیکنان باید با کنار هم قرار دادن کارت‌های گونه‌های جانوری و توجه به ارتباط بین آن‌ها، زیست‌بومی متعادل و استاندارد شکل دهند.

جنگل‌های هیرکانی که در حاشیه جنوبی دریای خزر و دامنه‌های شمالی البرز هستند، نمونه‌ای از میراث‌ طبیعی ایران به شمار می‌رود. این جنگل‌ها بخش‌هایی از پنج استان ایران را دربر می‌گیرند که از شرق به غرب عبارت‌اند از: استان خراسان شمالی، نواحی جنوبی و جنوب غربی استان گلستان به همراه بخش‌هایی از شرق دشت گرگان، استان مازندران، استان گیلان و استان اردبیل. جنگل‌های هیرکانی با قدمتی حدود ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال، با تنوع زیستی و پیشینه طبیعی که دارند موزه طبیعی نامیده می‌شوند. بازی رومیزی «هیرکان» با استفاده از این بستر طبیعی، تلاش می‌کند علاوه بر سرگرمی، فرصتی برای شناخت گونه‌های جانوری، نیازهای زیستی آن‌ها ایجاد کند.

شناختی از تنوع زیستی جنگل‌های شمال ایران

بازی «هیرکان»، بازیکنان را به دنیای طبیعت و زیست‌بوم حیوانات مختلف می‌برد و ماموریتی که به آنان می‌دهد، ساخت زیست بومی متشکل از حیوانات جنگل‌های هیرکانی است. این بازی از ۱۳۲ عدد کارت شامل گونه‌های مختلف جانوری از جمله خرس، گرگ، عقاب، ماهی‌خوار و زنبور به همراه دفترچه امتیازدهی تشکیل شده است. همچنین تعدادی صفحه پنج ضلعی در بازی وجود دارد که اطلاعاتی درباره مناطق مختلف جنگل‌های هیرکانی، زیستگاه‌ها و گونه‌های جانوری ساکن آن‌ها ارائه می‌دهد که فرصتی برای آشنایی بیشتر بازیکنان با تنوع زیستی شمال کشور است.

در «هیرکان»، بازیکنان علاوه بر آشنایی و کسب اطلاعات درباره جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، با انواع گونه‌های جانوری این زیست بوم و نیازهای غذایی آنان آشنا می‌شوند. ملاک کسب امتیاز در بازی براساس نحوه ساخت زیست‌بوم و تامین نیازهای غذایی جانوران است. موفقیت در این بازی به چگونگی ارتباط بین کارت‌ها و موقعیت قرارگیری آن‌ها اهمیت دارد.

در آغاز بازی، کارت‌ها بُر زده می‌شوند و به هر بازیکن ده عدد کارت داده می‌شود. سازوکار بازی هیرکان براساس روش «درفت» (Drafting) است. به این صورت که هر بازیکن از بین کارت‌هایی که در دست دارد، یک کارت را انتخاب می‌کند و زیست بوم خود را شکل می‌دهد. سپس کارت‌های باقی‌مانده را به بازیکن سمت چپ خود می‌دهد. این روند تکرار می‌شود و کارت‌های بین بازیکنان در گردش است تا زیست بوم خود را کامل کنند. سازوکار درفت، بُعد رقابتی بازی را بیشتر می‌کند. بازیکنان باید علاوه بر توجه به زیست‌بوم خود، به ارزش کارت‌ها برای رقبای خود فکر کنند. گاهی انتخاب یک کارت به دلیل امتیازی که ایجاد می‌کند اهمیت دارد و گاهی به این دلیل که باقی‌ماندن آن در دسترس دیگران ممکن است به سود رقیب تمام شود.

هدف بازی این است که هر بازیکن یک زیست‌بوم اختصاصی متشکل از ۲۰ کارت را در قالب جدولی چهار در پنج شکل دهد. بازیکنان باید کارت‌ها را در محدوده این جدول قرار دهند و به ارتباط بین آن‌ها توجه کنند. کارت‌های گونه‌های حیوانات باید در مجاورت یکدیگر باشند تا از امتیازگیری برخوردار شوند. در حالت معمول، مجاورت به معنای قرارگرفتن کارت‌ها در بالا، پایین، چپ یا راست یکدیگر است و کارت‌های مورب مجاور محسوب نمی‌شوند؛ هرچند بعضی گونه‌ها، مانند عقاب، از قوانین ویژه‌ای برای امتیازگیری برخوردارند. در پایان بازی، هر بازیکن با استفاده از کارت راهنمای امتیازدهی، امتیاز زیست‌بوم خود را محاسبه می‌کند. بازیکنی که بیشترین امتیاز را کسب کند، برنده خواهد بود.

یکی از بخش‌های اصلی «هیرکان»، توجه به روابط بین گونه‌های مختلف جانوری است. برای مثال، خرس در صورت مجاورت با قزل‌آلا یا زنبور، به‌ازای هرکدام دو امتیاز دریافت می‌کند. این قانون با نیاز غذایی خرس به ماهی و عسل ارتباط دارد و نشان می‌دهد که ارزش یک کارت می‌تواند به حضور عناصر دیگر در محیط وابسته باشد. عقاب نیز با وجود خرگوش و قزل‌آلا، امتیاز می‌گیرد؛ با این تفاوت که محدوده آن گسترده‌تر است و کارت‌های موردنظر می‌توانند تا دو خانه دورتر قرار بگیرند. همچنین، در قانون ویژه این گونه، مجاورت مورب نیز می‌تواند در امتیازگیری مؤثر باشد. زنبور هم به‌ازای هر سبزه‌زار مجاور سه امتیاز دریافت می‌کند. این قوانین باعث می‌شوند بازیکنان هنگام چیدمان کارت‌ها، تنها به ارزش مستقل هر گونه توجه نکنند، بلکه ترکیب کلی زیست‌بوم و فرصت‌های امتیازگیری را نیز در نظر بگیرند.

از طرف دیگر این بازی علاوه بر سرگرمی و رقابت، ظرفیت آموزشی هم دارد. آشنایی با گونه‌های مختلف جانوری این جنگل ایرانی، نیازهای غذایی و شرایط زیستگاه‌هایشان می‌تواند توجه بازیکنان را به زیست بوم حیوانات و موضوعات محیط زیستی جلب کند. قطعات اطلاعاتی مربوط به جنگل‌های هیرکانی همچنین به بازی هویتی ایرانی می‌بخشند و زمینه را برای شناخت بیشتر طبیعت ایران فراهم می‌کنند. در نهایت «هیرکان» بازی است که در عین سرگرمی و رقابت، زمینه آشنایی با طبیعت و زیستگاه های حیوانات را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. بازیکنان برای موفقیت در بازی باید از بین کارت‌های موجود بهترین انتخاب‌ها را انجام دهند، روابط بین گونه‌ها را بشناسند و با انتخاب درست خود، زیست‌بومی سالم و استاندارد بسازند.