به گزارش قم پرس؛ در این جلسه علمی، حجتالاسلام والمسلمین دکتر محسن مهاجرنیا (رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر و مؤلف کتاب) به عنوان ارائهدهنده، و حجتالاسلام والمسلمین دکتر سید کاظم سیدباقری (دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی) به همراه دکتر علی شیرخانی (استاد تمام دانشگاه آزاد اسلامی قم) به عنوان ناقدین حضور داشتند. دبیری این جلسه نیز بر عهده دکتر حامد روشنچشم (استادیار دانشگاه طلوع مهر) بود. دبیر جلسه در ابتدای نشست، با اشاره به شرایط جنگی و حساس کنونی جامعه و روی کار آمدن دولت جدید با شعار محوری «وفاق ملی»، بررسی علمی، شاخصسازی و کاربردی کردن این مفهوم را پاسخی ضروری به چالشها و مطالبات فعلی سپهر سیاسی کشور دانست. در ادامه، مشروح سخنان ارائهدهنده و ناقدین محترم به تفصیل آمده است
تبیین نظری وفاق ملی؛ گذار از جامعه یکدست به سازگاری خردورزانه در جامعه متکثر حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن مهاجرنیا در ابتدای سخنان خود با اشاره به فلسفه نگارش این کتاب که دهمین جلد از مجموعه مباحث اندیشکده است، بیان داشت: برجسته شدن شعار «وفاق ملی» در فضای انتخابات ریاست جمهوری و تجربه تلخ تاریخی ما در «سوزاندن شعارهای خوب» مانند اصولگرایی، اصلاحطلبی و اعتدالگرایی، ضرورت تبیین علمی این مفهوم را دوچندان کرد. وی افزود: در مراسم رونمایی کتاب نیز به رئیسجمهور محترم تأکید کردم که باید پای این پروژه فکری بایستند تا به یک سرمایه اجتماعی و سازوکاری برای وحدت در زمانه انشقاق تبدیل شود.
مؤلف کتاب در ادامه به تبیین مفهومی و تفاوت بنیادین «وحدت» و «وفاق» پرداخت و گفت: وحدت از ریشه «وحد» به معنای یکی شدن و همگرا شدن است و امری کاملاً قلبی و عاطفی محسوب میشود که متعلق آن «مؤمنین» و بستر آن نظام «امت و امامت» است؛ اما «وفاق» به معنای سازگار شدن و انطباق (و نه لزوماً یکی شدن) است. وفاق امری عقلی است که بر اساس ضرورتهای بیرونی، شرایط اجتماعی و منافع ملی شکل میگیرد. مخاطب وفاق، نه فقط مؤمنین، بلکه قاطبه «شهروندان» با تنوع مذهبی، قومی و فکری هستند.
وی با اشاره به ساختار دولت-ملت در دنیای مدرن تصریح کرد: در جامعهای که شهروندان آن تنوع اعتقادی دارند (مسلمان، مسیحی، کلیمی، زرتشتی و…)، نمیتوان صرفاً با اتکا به «وحدت قلبی و اسلامی» انسجام ایجاد کرد؛ بلکه باید سفرهای مشترک به نام «وفاق ملی» گسترد که پایههای آن هویت تاریخی، زبان مشترک، وطن، منافع ملی و آیینهای همبستگی است. جمهوری اسلامی ایران نیز ترکیبی از امامت (ولایت فقیه) و ملت (مجموعه شهروندان دارای حق رأی درون مرزها) است، لذا برای اداره چنین جامعهای، مدیریت وفاق ملی الزامی است.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر در تشریح سازوکارهای ایجاد وفاق در جامعه ناهمگون به مواردی چون: فرهنگ ملی مشترک، روایت کلان مشترک (همانند اتحاد مقدس اقشار مختلف در جنگ دوازده روزه و مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب)، آیینهای همبستگی سنتی، منافع و اهداف راهبردی در برابر دشمن خارجی، رسانهها، توزیع عادلانه منابع قدرت، همزیستی مسالمتآمیز تاریخی و قانون اساسی به عنوان قرارداد اجتماعی مدرن اشاره کرد.
دکتر مهاجرنیا وفاق ملی را رقیب دو گفتمان «یکسانانگاری» (تحمیل یک قرائت خاص به کل جامعه) و «تکثرگرایی افراطی» (فردگرایی مطلق غربی) دانست و اهداف اصلی وفاق را ایجاد و حفظ نظام سیاسی، صیانت از استقلال کشور و تولید قدرت ملی برشمرد. وی در پایان بخش اول سخنان خود، چالشها و امتناعهای پیشروی وفاق ملی را شامل: تقابل سنت و مدرنیته، قطبیسازی جامعه، شکافهای هویتی، نابرابریهای اقتصادی (فقر و غنا)، بیاعتمادی نهادی، منازعات جناحی و قدرت، فروپاشی روایتهای مشترک و بحران سرمایه اجتماعی دانست.
لزوم تکمیل مباحث کتاب با ارائه راهبردهای عملیاتی و توجه بیشتر به جایگاه عدالت در تحقق وفاق حجتالاسلام والمسلمین دکتر سیدکاظم سیدباقری، به عنوان نخستین ناقد، ضمن تقدیر از ورود بههنگام مؤلف به یکی از مسائل مهم و مورد نیاز جامعه، انسجام نگارشی، رویکرد علمی، بهرهگیری از مبانی قرآنی و تلاش برای پیوند میان مباحث نظری و عرصه عمل را از نقاط قوت این اثر برشمرد و در ادامه، دیدگاههای تکمیلی خود را درباره کتاب ارائه کرد.
وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از توهم استغنا در عرصه اندیشه اظهار داشت: هرگاه فرد یا جریانی خود را مالک تمام حقیقت بداند، زمینه تضعیف گفتوگو و وحدت فراهم میشود؛ در حالی که یکی از ویژگیهای اصلی وفاق، به رسمیت شناختن تنوع دیدگاهها و بهرهگیری از ظرفیتهای فکری مختلف است.
این دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به ساختار کتاب افزود: اثر حاضر مفهومشناسی و مبانی نظری وفاق را بهخوبی تبیین کرده است، اما میتوانست با پرداخت گستردهتر به شاخصها، راهبردها و راهکارهای عملیاتی، مسیر تحقق وفاق را نیز روشنتر ترسیم کند. به اعتقاد وی، جامعه امروز افزون بر مباحث نظری، نیازمند راهبردهای اجرایی و دستورالعملهای عملی در حوزههایی همچون رسانه، فرهنگ و حکمرانی است تا زمینه تحقق وفاق در عرصه عمل بیش از پیش فراهم شود.
دکتر سیدباقری در ادامه، با اشاره به مباحث مربوط به «نظام کارآمد» در کتاب، توجه به مفهوم عدالت را یکی از ظرفیتهای قابل توسعه این اثر دانست و گفت: عدالت، در کنار مشارکت و رضایت عمومی، از مهمترین عوامل شکلگیری همدلی و وفاق اجتماعی است و میتوانست با تفصیل بیشتری در مباحث کتاب مورد بررسی قرار گیرد.
وی همچنین پیشنهاد کرد در برخی بخشها، ارتباط موضوعات فرعی با محور اصلی کتاب، یعنی وفاق، صریحتر تبیین شود تا انسجام محتوایی اثر بیش از پیش تقویت گردد. به گفته وی، در برخی مباحث، مانند موضوعات مرتبط با تربیت شهروندی، میتوان نسبت مستقیم مطالب با مسئله وفاق را روشنتر بیان کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه در پایان نیز چند پیشنهاد ساختاری برای ارتقای اثر ارائه کرد و با اشاره به ترتیب مباحث و برخی مفاهیم بهکاررفته در کتاب، اظهار داشت: با اندکی بازآرایی در چینش فصلها و تبیین دقیقتر برخی مفاهیم، از جمله مفهوم «ساختار»، میتوان بر غنای علمی و انسجام منطقی کتاب افزود. وی در پایان، این اثر را گامی ارزشمند در طرح مسئله وفاق و زمینهساز گفتوگوهای علمی بیشتر در این حوزه دانست.
تأکید بر کاربردیتر شدن مباحث و تقویت انسجام ساختاری اثر
دکتر علی شیرخانی، دومین ناقد این نشست، ضمن تقدیر از قلم روان، بیان شیوا و مسئلهشناسی دقیق دکتر مهاجرنیا، کتاب را اثری ارزشمند در پرداختن به یکی از نیازهای مهم جامعه دانست و پیشنهادهایی را برای تکمیل و ارتقای آن مطرح کرد.
وی با اشاره به حجم کتاب، پیشنهاد کرد برخی مباحث به صورت فشردهتر و خلاصهتر ارائه شود تا مخاطبان بیشتری امکان بهرهمندی از مطالب آن را داشته باشند. همچنین با تأکید بر رسالت اندیشکدهها، افزود: در کنار مباحث نظری، ارائه راهکارها و پیشنهادهای اجرایی میتواند بر کارآمدی و اثرگذاری چنین آثاری در عرصه سیاستگذاری و مدیریت کشور بیفزاید.
این استاد دانشگاه همچنین بر ضرورت تبیین دقیقتر برخی مفاهیم و بازنگری در چینش بعضی از مباحث کتاب تأکید کرد و اظهار داشت: با تقویت انسجام ساختاری و تفکیک روشنتر مفاهیم، ظرفیت علمی و کاربردی اثر بیش از پیش افزایش خواهد یافت. وی در پایان، این کتاب را گامی ارزشمند در گسترش گفتوگوهای علمی پیرامون موضوع وفاق دانست و ابراز امیدواری کرد در چاپهای بعدی، با بهرهگیری از این پیشنهادها، غنای اثر بیش از پیش ارتقا یابد.
دیدگاه